Chương 114: Vòng Lặp Tiêu Dùng Và Thuật Lão Hóa Có Kế Hoạch

Kể từ khi các phân xưởng công nghiệp khổng lồ ở vùng đất Nam Man thuộc địa đi vào hoạt động hết công suất, những chiếc xe cày chạy bằng hơi nước bóng lộn và hàng ngàn dàn khung cửi đúc bằng thép nguyên khối được ào ạt bán ra khắp mọi ngõ ngách của lục địa Đại Tiêu. Nền công nghiệp tự hào đang ở đỉnh cao. Thế nhưng, trái với kỳ vọng, sau một đợt bùng nổ doanh số ban đầu cực kỳ ấn tượng, Báo cáo tài chính Quý 3 của Tập đoàn Bán lẻ Hoàng gia đột nhiên sụt giảm thê thảm, đường biểu đồ doanh thu cắm đầu đi xuống vực một cách khó hiểu.

Tần Uyển đích thân vi hành, ngồi kiệu đi thanh tra các vùng nông thôn hẻo lánh. Đứng trên bờ ruộng, nàng cay đắng và phẫn nộ phát hiện ra nguyên nhân gốc rễ của sự đình trệ. Bọn thợ rèn tay nghề cao ở Nam Man làm việc quá tận tâm, đạo đức nghề nghiệp của chúng quá tốt. Đồ sắt thép chúng đúc ra cực kỳ bền bỉ đến mức... xài ròng rã hai mươi năm, dãi nắng dầm mưa cũng không hề suy suyển, hỏng hóc! Một lão nông nghèo mua một chiếc cày sắt, lão hì hục cày nát cả cánh đồng từ đời cha truyền sang đời con mà lưỡi cày vẫn sắc bén như lúc mới xuất xưởng. Lão nông cười mím chi tự hào, quyết không bao giờ quay lại Siêu thị mua cày mới nữa.

"Một lũ thợ rèn ngu dốt, phá hoại nền kinh tế! Nếu đồ đạc làm ra mà không bao giờ hỏng, thì người ta sẽ không bao giờ mua cái mới. Mà nếu người ta không mua cái mới, thì siêu thị lấy đâu ra doanh thu để tăng trưởng liên tục?" Tần Uyển vò đầu bứt tai, đập bàn ầm ầm trong buổi họp khẩn cấp của Hội đồng Quản trị tại Dưỡng Tâm Điện. Ngay lập tức, Kế toán trưởng máu lạnh ban hành một chỉ thị mật, chính thức khai sinh ra một khái niệm tà ác, lừa lọc bậc nhất của ngành sản xuất và thiết kế công nghiệp hiện đại: "Sự Lão hóa có kế hoạch" (Planned Obsolescence).

Ngay rạng sáng hôm sau, tất cả các xưởng rèn, xưởng cơ khí ở Nam Man đồng loạt nhận được những xấp bản vẽ kỹ thuật thiết kế mới. Thay vì được phép dùng thép nguyên khối siêu bền để đúc bánh răng truyền động và trục xe, thợ rèn bị quan giám sát kề gươm vào cổ, ép buộc phải pha thêm các tạp chất rẻ tiền (như chì, thiếc) vào hợp kim, làm giảm độ bền của vật liệu. Tần Uyển cùng đội ngũ kỹ sư tính toán cực kỳ chi li bằng các thuật toán ứng suất: Cái bánh răng này chỉ được phép chạy trơn tru, không lỗi lầm trong đúng ba trăm sáu mươi lăm ngày (một năm). Hết một năm (vừa vặn, chính xác đến từng giờ khi kết thúc Thời hạn Bảo hành Hoàng gia), nó sẽ tự động bị mài mòn, nứt gãy từ bên trong mà người dùng không thể nhận ra!

"Bệ hạ xem này, đây không chỉ là kinh doanh, đây là nghệ thuật hái ra tiền vô tận!" Tần Uyển đắc ý chìa bản vẽ kỹ thuật chi chít số liệu ra trước mặt Tiêu Cảnh Dực. "Chúng ta cố tình làm ra những sản phẩm kém chất lượng, giấu điểm yếu chết người ở những chi tiết ngầm bên trong. Bá tánh ngu ngốc xài được một năm thấy máy móc bỗng dưng hỏng hóc, bắt buộc họ phải ngậm đắng nuốt cay móc túi ra Siêu thị mua một cái máy hoàn toàn mới!"

Sếp tổng rùng mình, lo lắng hỏi lại: "Nhưng Uyển nhi... lỡ họ xót của, không chịu mua mới mà lại đem cái xe hỏng ra tiệm rèn đầu làng tự gõ lại, hàn sửa thì sao? Bọn thợ rèn quê mùa tay nghề giỏi lắm đấy!"

"Bệ hạ cứ khéo lo, thần thiếp đã đi trước một bước lường trước việc đó rồi!" Tần Uyển cười khẩy đầy tự mãn, thò tay lôi ra từ trong tay áo một chiếc tuốc-nơ-vít bằng thép có hình thù kỳ dị. Đầu vặn của nó không phải là hình chữ thập hay rãnh ngang thông thường, mà là hình... bông hoa sáu cánh có ngàm chìm cực kỳ phức tạp. "Toàn bộ hệ thống ốc vít, bu lông trên xe cày và khung cửi đều đã được thay bằng hình thù quái dị, độc quyền này. Đám thợ rèn ngoài chợ tuyệt đối không có máy móc để chế tạo đồ vặn khớp với nó (Cấm quyền tự sửa chữa / Anti-Right to Repair). Hễ xe bị hỏng hóc, bá tánh bắt buộc phải ngậm ngùi kéo đến 'Trung tâm Bảo hành Chính hãng Hoàng gia Đại Tiêu' để mua linh kiện thay thế với cái giá cắt cổ, đắt gấp ba lần mua một cái xe mới!"

Quả nhiên, mọi sự diễn ra đúng như kịch bản ác quỷ. Đúng một năm sau, như một lời nguyền rủa hẹn giờ đồng loạt ứng nghiệm, hàng vạn chiếc xe cày, khung cửi trên toàn lục địa đồng loạt... phát ra tiếng kêu cọt kẹt rồi lăn đơ ra hỏng hóc. Bá tánh gào khóc thảm thiết ngoài đồng, vác đồ khệ nệ đến các tiệm rèn tư nhân cầu cứu. Nhưng các lão thợ rèn già cũng đành bất lực bó tay, toát mồ hôi hột vì không tài nào mở được những con ốc vít độc quyền kỳ dị. Cuối cùng, đường cùng, bọn bần nông phải cắn răng vay lãi, vác túi tiền còm cõi đến quỳ lạy trước Trung tâm Bảo hành của Tần Uyển để nộp mạng.

"Ôi dào, đồ cũ xài chán lắm rồi, công nghệ lỗi thời, sửa chữa đắt đỏ làm gì cho phí tiền? Mua mẹ con xe cày phiên bản mẫu mới nhất (New Model) năm nay đi các vị ơi! Mẫu năm nay có sơn màu đỏ mận, gắn thêm một cái đèn ma thuật nhấp nháy, đẹp tuyệt trần, cày nhanh hơn 2% so với bản cũ!" Cao Thắng mặc vest bóng lộn đứng trước cửa hàng, vỗ vai từng nông dân, dùng kịch bản chốt sale (Sales pitch) mượt mà đến rơi nước mắt để lùa khách mua hàng trả góp.

Chỉ bằng chiêu bài thâm độc "Lão hóa có kế hoạch", Tần Uyển đã xuất sắc khóa chặt toàn bộ bá tánh Đại Tiêu vào một cái "Vòng lặp tiêu dùng" (Consumption / Subscription Loop) vô tận không có lối thoát. Nàng thành công biến những món đồ tư liệu sản xuất đáng lý ra phải dùng được lâu bền thành những thứ đồ rác rưởi tiêu hao nhanh chóng. Nàng ép con người ta phải liên tục, điên cuồng làm việc bán mạng ngày đêm chỉ để trả tiền cho những món hàng hào nhoáng được thiết kế để hỏng hóc. Ở đỉnh cao của Chủ nghĩa Tư bản, sự tàn bạo của lợi nhuận vô đáy đã chiến thắng hoàn toàn vẻ đẹp của sự bền vững và đạo đức nghề nghiệp.