Giữa Hai Đỉnh Núi
Chương 11: Nghi lễ im lặng
GIỮA HAI ĐỈNH NÚI
Chương 11: Nghi lễ im lặng
Khánh Vy mất gần ba tiếng đồng hồ ngồi nhìn tập tài liệu đó mà không lật trang nào.
Không phải vì cô không muốn đọc. Mà vì cô không biết phải cảm thấy thế nào khi đọc nó.
Tập tài liệu dày chừng ba mươi trang, chữ in laser sắc nét, được kẹp gọn bằng một chiếc kẹp bướm màu đen - thứ mà Song Cường luôn dùng để phân loại tài liệu của anh, cô đã để ý điều đó từ lâu. Không có tên người gửi. Không có ghi chú. Chỉ là tập tài liệu nằm ngay ngắn trên bàn làm việc của cô trong thư viện, như thể nó vốn đã thuộc về chỗ đó từ trước.
Cô đã biết ngay đó là của ai.
Bên ngoài cửa sổ phòng cô, thành phố chìm dần vào giấc ngủ muộn. Đã hơn mười một giờ đêm. Mẹ cô gõ cửa một lần, cô trả lời "con đang học" mà mắt vẫn không rời trang đầu tiên của tập tài liệu - nơi đề tít: Phân tích mô hình hồi quy đa biến trong nghiên cứu xã hội: Những sai lầm phổ biến và cách xử lý.
Song Cường đã chuẩn bị cái này cho cô.
Không phải dạng "chuẩn bị cho nhóm". Không phải loại tài liệu anh in thêm bản rồi đặt lên bàn mọi người. Cô biết rõ điều đó vì tập này được đánh dấu tay bằng bút chì mỏng - những dòng gạch chân, những dấu chấm hỏi ở lề, những chú thích ngắn gọn bằng nét chữ nghiêng cứng của anh. Xem tr. 47 của Nguyễn & ctv. (2019). Lưu ý: hệ số VIF > 10. Điểm này Vy cần chú ý - rồi anh gạch ngang chữ Vy, sửa thành dấu mũi tên trỏ vào đoạn văn.
Anh đã gạch tên cô đi. Nhưng dấu vết của cái gạch đó vẫn còn đó, dưới lớp mực chì mờ nhạt.
Khánh Vy nhìn cái dấu gạch đó lâu hơn cần thiết.
Rồi cô gập tài liệu lại, đặt xuống bàn, và bắt đầu suy nghĩ một cách có hệ thống - như cách cô vẫn làm với mọi vấn đề cần giải quyết. Tình huống: Song Cường đã để lại tài liệu hỗ trợ mà không nói gì. Bối cảnh: họ không có thói quen trao đổi ngoài những cuộc tranh luận chính thức trong buổi họp nhóm. Câu hỏi: cô nên phản ứng thế nào?
Phương án một: Cảm ơn anh vào buổi sáng hôm sau. Thẳng thắn, rõ ràng, văn minh.
Cô loại ngay. Cảm ơn là thừa nhận rằng cô thiếu thứ anh đã cho. Mà cô không thiếu - cô chỉ chưa đọc tới phần đó. Hơn nữa, cảm ơn sẽ tạo ra một loại quan hệ nợ ân huệ mà cô không muốn có trong cái dự án này.
Phương án hai: Không phản ứng gì. Đọc tài liệu, tiếp thu những gì cần tiếp thu, và xử sự như thể không có gì xảy ra.
Cô cũng loại. Điều đó có nghĩa là cô ngầm chấp nhận vị thế của người nhận - người học từ anh. Không được.
Phương án ba:
Khánh Vy nhìn lên giá sách của mình. Cô có một tập bình luận học thuật cô đọc hồi tháng trước - bài phê bình phương pháp của một công trình nghiên cứu xã hội học định lượng đã được xuất bản năm ngoái, trong đó các tác giả mắc một số lỗi về lập luận nhân quả mà cộng đồng học thuật vẫn đang tranh luận. Nó liên quan trực tiếp đến hướng nghiên cứu của họ. Và cô cá rằng Song Cường chưa đọc bài phê bình đó, vì nó được đăng trên một tạp chí xã hội học chuyên ngành mà dân Tự nhiên hiếm khi ngó tới.
Cô xuống khỏi ghế, kéo tập bình luận ra khỏi giá sách.
Hai giờ rưỡi sau, mắt cô đỏ hoe vì thiếu ngủ nhưng đầu óc hoàn toàn tỉnh táo. Cô đã đọc lại toàn bộ bài phê bình, đánh dấu những đoạn quan trọng bằng bút dạ quang, ghi chú tay vào lề những chỗ liên quan đến đề tài của họ. Cô cũng photo thêm hai bài phụ trợ từ kho lưu trữ số mà cô truy cập được qua tài khoản thư viện, in ra và kẹp chung vào.
Cô không ghi tên mình lên đó.
Cô không để lại nhắn nhủ gì.
Sáng hôm sau, cô đến thư viện sớm hơn thường lệ hai mươi phút.
Góc bàn của Song Cường vắng. Chiếc ghế cũ gỗ anh hay ngồi nhìn vào ánh sáng cửa sổ như tấm gương phản chiếu sự vắng mặt của chủ nhân. Cô đặt tập tài liệu xuống bàn anh - thẳng thớm, ngay ngắn, đúng vị trí anh hay để đồ. Rồi cô đi về góc của mình, mở máy tính, bắt đầu làm việc.
Mười lăm phút sau, Song Cường đến.
Anh đặt ba lô xuống, kéo ghế ngồi, và nhìn thấy tập tài liệu ngay lập tức - cô biết vì cô đang nhìn màn hình máy tính nhưng thị giác ngoại vi vẫn đủ để bắt được khoảnh khắc anh dừng tay lại một nhịp trước khi kéo ghế vào.
Anh cầm tập tài liệu lên. Lật trang đầu. Nhìn vào những dòng đánh dấu của cô.
Cô không nhìn sang. Cô gõ phím.
Anh không nói gì. Anh mở tập tài liệu, bắt đầu đọc.
Mười phút trôi qua trong im lặng hoàn toàn - không phải im lặng căng thẳng, không phải im lặng trống rỗng. Đó là loại im lặng đặc biệt mà Khánh Vy chưa biết gọi tên, giống như hai người đang nói chuyện bằng một thứ ngôn ngữ không cần âm thanh.
"Đây là bài phê bình của nhóm Bắc An về công trình của Trần và cộng sự." Giọng Song Cường vang lên đột ngột, không ngẩng đầu, mắt vẫn trên trang sách. Không phải câu hỏi. Anh đang xác nhận.
"Ừ." Cô cũng không nhìn sang. "Phần họ phê bình về sai lầm thiết kế nhân quả liên quan đến biến kiểm soát của tụi mình."
Một nhịp dừng.
"Tôi biết." Anh nói. "Tôi chưa đọc bài này."
Câu nói đó - với Song Cường - ngang với lời thừa nhận lớn. Khánh Vy hiểu điều đó. Cô không cười. Cô tiếp tục gõ phím.
"Phần phụ lục có thêm hai bài liên quan," cô nói, giọng bình thản như đang báo cáo thời tiết. "Bài thứ hai có phương pháp xử lý mà tôi nghĩ mình có thể áp dụng cho chương ba."
"Tôi sẽ đọc."
Và thế là xong. Không cảm ơn. Không nhắc đến tập tài liệu hôm qua. Không bình luận gì thêm.
Cô gõ phím. Anh đọc sách.
Buổi sáng trôi qua trong thứ im lặng có hình dáng đó - không hoàn toàn tĩnh lặng, vì có tiếng lật trang, tiếng bút chì gạch nhẹ, tiếng phím máy tính đều đặn, tiếng ghế gỗ cọ sàn khi ai đó thay đổi tư thế. Những âm thanh nhỏ như mã Morse của một thứ ngôn ngữ mà chỉ hai người trong góc thư viện này mới hiểu.
Một thứ ngôn ngữ không lời đang hình thành.
Khánh Vy nhận ra điều đó vào lúc gần trưa, khi cô vô tình nhìn sang và thấy Song Cường đang đọc tới trang có dòng ghi chú của cô - cô đã viết một câu hỏi nhỏ ở lề: Nếu áp dụng cách này cho dữ liệu của mình thì hệ số sẽ thay đổi theo hướng nào? Anh đang nhìn câu hỏi đó, không viết gì thêm, chỉ nhìn - như thể anh đang hỏi ngược lại.
Cô quay đầu đi trước khi anh ngẩng lên.
Thứ Tư tuần sau, khi cô đến thư viện, có một tờ giấy gấp đôi trên bàn cô.
Cô mở ra. Bên trong là lời giải của câu hỏi cô đã viết ở lề trang sách - ba dòng tính toán ngắn gọn, kết luận bằng một con số và dấu chấm than nhỏ. Không phải dấu chấm than cảm thán - anh không bao giờ dùng ngôn ngữ cảm xúc. Đó là dấu chấm than toán học, kiểu như đây là kết quả bất ngờ nhưng có cơ sở.
Cô nhìn tờ giấy một lúc. Rồi cô lấy bút, lật mặt sau, viết một câu phản hồi: Hệ số này sẽ thay đổi nếu mẫu được phân tầng theo vùng địa lý. Xem lại phần 2.3. Cô gấp tờ giấy lại, để lên bàn anh.
Anh đến mười phút sau. Nhìn thấy tờ giấy. Mở ra. Đọc.
Một biểu hiện thoáng qua trên mặt anh - không phải mỉm cười, nhưng không phải không phải mỉm cười. Anh cầm bút, viết thêm vào tờ giấy, gấp lại, đặt lên bàn cô.
Cô mở ra: Phân tầng theo địa lý sẽ làm tăng độ phức tạp mô hình. Đáng làm không?
Cô viết: Tùy vào câu hỏi nghiên cứu. Nếu mục tiêu là tổng quát hóa thì có. Nếu chỉ cần mô tả thì không.
Anh viết: Mục tiêu của mình là gì?
Cô viết: Đó là câu anh phải trả lời trước. Anh là người thiết kế phần định lượng.
Tờ giấy đi qua lại thêm bốn lần. Đến lần thứ tư, nó đã gần đầy cả hai mặt.
Không ai trong số họ nhận ra rằng đây là lần đầu tiên họ trò chuyện mà không nhìn vào nhau - và đó là cuộc trò chuyện dài nhất họ từng có.
Về đêm, Khánh Vy ngồi ở bàn học nhìn tờ giấy đó - tờ giấy giờ đây đã trở thành một cuộc đối thoại học thuật nhỏ, được viết tay bằng hai nét chữ hoàn toàn khác nhau. Nét chữ của cô - đều, tròn, nghiêng nhẹ sang phải. Nét chữ của anh - cứng, gọn, góc cạnh như công thức toán.
Cô không hiểu tại sao mình giữ tờ giấy đó lại thay vì vứt đi.
Chắc là vì nó liên quan đến bài nghiên cứu. Đương nhiên rồi. Còn lý do nào khác?
Cô cất tờ giấy vào ngăn kéo, tắt đèn bàn, và nằm xuống giường.
Ngoài cửa sổ, mưa bắt đầu rơi - những hạt mưa mùa hè nhẹ như tiếng thì thầm, gõ nhẹ lên mái tôn nhà hàng xóm thành một giai điệu không tên. Khánh Vy nhắm mắt.
Trong đầu cô, không phải công thức. Không phải dữ liệu.
Chỉ là hình ảnh tờ giấy đi qua lại giữa hai chiếc bàn, và cái cảm giác kỳ lạ rằng đây là thứ ngôn ngữ gần nhất mà cô và Song Cường từng nói với nhau.
Có những cuộc trò chuyện không cần lời nói. Có những thứ được truyền đi chính xác hơn qua trang giấy và dấu bút chì.