Chương 10: Điểm Mù Không Gian Và Góc Nhìn Tâm Lý Học

Một giờ mười lăm phút sáng.

Hạ An giật mình thức giấc vì cổ họng khô khốc. Khí hậu Nam Khánh bước vào những ngày giao mùa khô hanh khiến giấc ngủ của cô không mấy trọn vẹn. Cô tung chăn, xỏ chân vào đôi dép bông mềm mại rồi nhẹ nhàng đẩy cửa phòng Master bước ra ngoài.

Phòng khách tối om, nhưng từ khe cửa khép hờ của phòng làm việc nhỏ – nơi đã được đập thông vách với phòng ngủ phụ của Trịnh Uy Vũ – một vệt sáng trắng hình chữ nhật vẫn đang ngoan cường hắt ra mặt sàn gỗ.

Hạ An rón rén bước tới quầy bếp để rót nước. Từ vị trí này, cô có thể nhìn rõ bóng lưng của người đàn ông đang ngồi trước dàn máy trạm (workstation) thông qua vách kính trong suốt.

Không còn dáng vẻ điềm tĩnh, chỉn chu như mọi ngày, Trịnh Uy Vũ lúc này trông thực sự bế tắc. Mái tóc anh bị vò đến rối tung. Bản vẽ nháp bằng giấy can (tracing paper) nằm la liệt trên mặt bàn, có những tờ bị vo tròn ném vương vãi dưới chân ghế. Anh đang chống cằm, ánh mắt đờ đẫn dán chặt vào mô hình 3D trên màn hình máy tính, thi thoảng lại vươn tay bấm chuột xóa đi một mảng không gian rồi khẽ thở dài.

Một kiến trúc sư tài ba cũng có những lúc cạn kiệt ý tưởng.

Hạ An đứng lặng yên nhìn anh mất vài giây. Ký ức về ly trà hoa cúc ấm áp trong ngày cô bế tắc vì ca sa thải nhân sự bỗng chốc hiện về. Giữa những người trưởng thành sòng phẳng, một ân tình dù nhỏ bé đến đâu cũng cần được đáp đền đúng lúc.

Cô xoay người, mở tủ lạnh lấy ra một hộp sữa tươi nguyên kem, đổ vào chiếc cốc sứ rồi cho vào lò vi sóng quay nóng. Ba phút sau, cô bưng chiếc cốc tỏa khói nghi ngút, chậm rãi tiến về phía phòng làm việc của anh.

Cốc, cốc.

Hạ An gõ nhẹ hai tiếng lên vách kính, đẩy cửa bước vào.

Uy Vũ hơi giật mình, quay ghế lại. Đáy mắt anh hằn lên những tia máu đỏ vì phải nhìn màn hình quá lâu. "Tôi làm ồn khiến em tỉnh giấc à?"

"Không. Tôi dậy lấy nước uống," Hạ An lắc đầu, đặt cốc sữa nóng xuống khoảng trống hiếm hoi trên mặt bàn ngổn ngang bản vẽ. "Thấy dự án của anh có vẻ đang gặp 'bug' (lỗi), nên tôi mang cho anh chút năng lượng. Đêm khuya uống cà phê không tốt, sữa nóng sẽ giúp não anh dịu lại."

Uy Vũ nhìn cốc sữa, rồi ngước lên nhìn cô, khóe môi khẽ cong lên một nụ cười mệt mỏi nhưng chân thành. "Cảm ơn em."

Anh bưng cốc sữa lên nhấp một ngụm. Hạ An tự nhiên kéo chiếc ghế đẩu phụ ngồi xuống cạnh anh, ánh mắt lướt qua màn hình máy tính. Những đường line chằng chịt, những khối hộp được render ánh sáng phức tạp hoàn toàn vượt ngoài tầm hiểu biết của một người làm nhân sự.

"Khách hàng khó tính lắm sao?" Cô hỏi, phá vỡ sự im lặng.

Uy Vũ thở dài, xoay màn hình về phía cô. "Đây là dự án thiết kế trụ sở mới cho một tập đoàn công nghệ. Ban Giám đốc bên họ yêu cầu một thiết kế 'Open-plan' (văn phòng không vách ngăn) để thúc đẩy tính sáng tạo và giao tiếp liên phòng ban. Nhưng..."

Anh dùng bút cảm ứng khoanh tròn vào một khu vực lớn trên màn hình. "Tôi đã bố trí các khu vực làm việc xen kẽ với các đảo pantry (khu vực nghỉ ngơi, uống nước), loại bỏ toàn bộ vách ngăn cứng. Về mặt thị giác và luồng ánh sáng, nó rất hoàn hảo. Nhưng khi đưa vào mô phỏng giả định, tôi luôn có cảm giác không gian này... bị sai lệch về mặt năng lượng. Nó hỗn loạn và thiếu đi một thứ gì đó mà tôi không thể định hình được bằng ngôn ngữ kiến trúc."

Hạ An nheo mắt nhìn vào sơ đồ mặt bằng (floor plan). Dù không hiểu các ký hiệu vật liệu hay kết cấu dầm cột, nhưng cô hiểu rõ các khối hình đại diện cho bàn làm việc, khu vực giải trí và đường đi lối lại. Bộ não của một chuyên gia tâm lý học hành vi bắt đầu phân tích dữ liệu.

"Anh Vũ, anh có biết đặc thù tâm lý của dân làm công nghệ (tech engineers) là gì không?" Hạ An bất ngờ lên tiếng hỏi, chất giọng rành mạch và tự tin thường thấy trong các buổi thuyết trình nhân sự.

Uy Vũ hơi ngẩn người. "Họ cần máy tính cấu hình mạnh và cà phê?"

"Đó là công cụ," Hạ An mỉm cười, lắc đầu. "Về mặt hành vi, phần lớn kỹ sư công nghệ là những người hướng nội (introverts). Họ làm việc theo trạng thái 'Deep Work' (làm việc sâu). Khi họ đang code, não bộ của họ giống như một cỗ máy đang chạy với công suất tối đa. Một tiếng cười đùa, một cuộc trò chuyện tầm phào của nhóm Marketing đi ngang qua cũng đủ để phá vỡ mạch tư duy, và họ phải mất ít nhất hai mươi phút để quay lại trạng thái tập trung ban đầu."

Uy Vũ nhíu mày, dường như bắt đầu lờ mờ nhận ra vấn đề. "Nhưng Ban Giám đốc của họ yêu cầu sự giao tiếp, kết nối."

"Đúng. Đó là điểm mù của các sếp, và cũng là điểm mù của kiến trúc sư nếu chỉ thiết kế theo mệnh lệnh," Hạ An vươn tay, dùng ngón trỏ chỉ thẳng vào màn hình, ngay tại vị trí các đảo pantry xen kẽ với bàn làm việc mà Uy Vũ vừa khoanh tròn. "Anh đặt khu vực giải trí, máy pha cà phê ngay giữa trung tâm các cụm bàn làm việc để ép họ giao tiếp. Về mặt vật lý, khoảng cách gần. Nhưng về mặt tâm lý, đây là một thảm họa. Tiếng ồn từ pantry sẽ bóp nghẹt năng suất của đội code. Để tự vệ, họ sẽ đeo tai nghe chống ồn cả ngày, mắt dán chặt vào màn hình. Kết quả? Không gian càng mở, con người càng khép kín."

Đôi mắt Uy Vũ đột nhiên sáng rực lên. Lời nói của Hạ An giống như một tia sét đánh thẳng vào nút thắt tư duy đang rối bời của anh.

"Vậy theo góc nhìn quản trị nhân sự, em sẽ giải quyết bài toán này thế nào?" Anh xoay hẳn người lại đối diện với cô, tư thế hơi rướn về phía trước, tràn đầy sự cầu thị và tập trung cao độ.

"Tôi sẽ áp dụng 'Hiệu ứng máy lọc nước' (Watercooler effect)," Hạ An đáp, mắt sáng long lanh khi được nói về chuyên môn của mình. "Sự sáng tạo và những ý tưởng đột phá không sinh ra từ những cuộc họp ép buộc, mà sinh ra từ những cuộc đụng độ ngẫu nhiên khi nhân viên rời khỏi bàn làm việc để đi lấy nước, đi vệ sinh hoặc ra ngoài hít thở."

Cô vạch ngón tay tạo thành một đường vòng cung trên màn hình. "Anh đừng để pantry xen kẽ nữa. Hãy đẩy các khu vực tập trung làm việc sâu (Quiet zones) về sát các vách tường có ánh sáng tự nhiên, sử dụng vật liệu tiêu âm. Sau đó, anh thiết kế một 'Vùng đệm' (Buffer zone) ở giữa. Quan trọng nhất là: Anh phải thiết kế luồng di chuyển (traffic flow) sao cho tất cả nhân viên, dù ở phòng ban nào, nếu muốn đi vệ sinh, lấy cà phê hay ra thang máy, đều buộc phải đi bộ cắt ngang qua một không gian sảnh chung."

"Ép buộc sự va chạm vật lý một cách thụ động," Uy Vũ thì thầm, hiểu ra ngay lập tức.

"Chính xác," Hạ An búng tay tách một cái. "Họ không thích bị bắt ép giao tiếp tại bàn làm việc. Nhưng nếu họ tình cờ gặp nhau ở hành lang khi đang xếp hàng lấy cà phê, họ sẽ nói chuyện. Hãy thu hẹp lối đi ở những khu vực không quan trọng, và mở rộng không gian ở những điểm giao cắt. Kiến trúc của anh không cần vách ngăn cứng, mà hãy dùng khoảng cách và luồng di chuyển để tạo ra vách ngăn vô hình về mặt tâm lý."

Không một giây chậm trễ, Uy Vũ chộp lấy chiếc bút cảm ứng Apple Pencil. Bàn tay anh lướt nhanh trên mặt kính iPad bên cạnh. Những đường line rối rắm trước đó lập tức bị xóa bỏ. Thay vào đó, anh phân khu lại không gian. Anh vẽ các cụm bàn làm việc (pods) khép kín hơn, đẩy toàn bộ khu tiện ích ra một dải trung tâm nối liền với thang máy. Anh tạo ra các hành lang có chủ ý uốn lượn nhẹ, nơi có đặt những chiếc bàn đứng (standing bar) để nhân viên có thể dừng lại trò chuyện nhanh mà không cần phải ngồi xuống phòng họp.

Chỉ mất vỏn vẹn mười lăm phút, một sơ đồ mặt bằng hoàn toàn mới hiện ra. Không gian mở vẫn được đảm bảo, nhưng cấu trúc của nó giờ đây đã có nhịp điệu. Nó có "khoảng thở" cho sự riêng tư và có "điểm tụ" cho sự kết nối.

Kiến trúc, vốn là những khối bê tông và mặt phẳng khô cứng, nay đã được thổi hồn bằng sự thấu hiểu sâu sắc về hành vi con người.

Uy Vũ lưu lại tệp thiết kế, đặt bút xuống. Anh ngước lên nhìn Hạ An. Trong đôi mắt thâm quầng vì thiếu ngủ của anh lúc này không giấu nổi sự kinh ngạc và một niềm ngưỡng mộ sâu sắc đến mức khiến Hạ An hơi chột dạ.

"Lê Hạ An," anh gọi tên cô một cách trịnh trọng. "Bức tường nào đã cản bước em đến với ngành kiến trúc vậy? Tư duy quy hoạch không gian của em sắc bén hơn một nửa số kiến trúc sư chủ trì (Lead Architect) đang làm việc trong công ty tôi."

Hạ An bật cười, phẩy tay. "Kiến trúc sư các anh tạo ra 'phần cứng', còn những HR chúng tôi là người lập trình 'phần mềm' để vận hành tổ chức. Tôi không biết vẽ dầm cột, tôi chỉ biết phân tích xem con người sẽ cảm thấy thế nào khi đứng ở giữa những dầm cột đó thôi. Nếu lời khuyên hệ tâm linh của tôi có ích, thì anh nợ tôi một chầu cà phê đấy."

"Không chỉ là một chầu cà phê," Uy Vũ lắc đầu, ánh mắt vô cùng nghiêm túc nhưng lại ẩn chứa sự dịu dàng khó tả. "Em vừa cứu dự án trị giá hàng tỷ đồng của tôi khỏi một thảm họa thiết kế. Sau này, nếu tôi cần tham vấn về thiết kế không gian thương mại, tôi sẽ phải trả phí tư vấn cho em tính theo giờ."

Sự tôn trọng trí tuệ lẫn nhau tạo ra một lực hấp dẫn mạnh mẽ hơn bất kỳ sự đụng chạm thể xác nào. Uy Vũ nhận ra rằng, người phụ nữ ngồi trước mặt anh không chỉ là một đối tác hoàn hảo để đối phó với gia đình, không chỉ là người mang lại hơi ấm cho căn bếp, mà còn là một bộ óc rực rỡ có khả năng đứng ngang hàng, thậm chí là bổ khuyết hoàn hảo cho những điểm mù trong chuyên môn của anh.

"Chuyện đó tính sau đi. Giờ thì dự án xong rồi, tôi đề nghị đối tác đi ngủ. Bắt ép não bộ hoạt động vào lúc hai giờ sáng là vi phạm luật lao động đấy." Hạ An đứng dậy, chỉ tay vào chiếc đồng hồ trên tường, cố xua đi bầu không khí đang có phần hơi lãng mạn hóa.

"Được, tôi đi ngủ đây." Uy Vũ ngoan ngoãn gập máy tính, bưng cốc sữa dở dang lên uống cạn trong một hơi.

Anh tắt đèn phòng làm việc, đi theo cô ra ngoài. Khi đi ngang qua phòng khách, hai bóng người in trên vách tường đổ dài, đan xen vào nhau. Họ không nói thêm lời nào, nhưng cảm giác đồng hành và sự tin tưởng ngầm định đã len lỏi sâu vào tâm trí cả hai.

Họ là hai cá thể độc lập, hai chuyên gia ở hai lĩnh vực tưởng chừng không liên quan. Nhưng ở trong Căn hộ 702 này, họ đang dần trở thành chỗ dựa vững chắc nhất cho nhau, cả về thể chất lẫn tinh thần.