Chương 184: Thiên Khảo Lục - Nghịch Lý Của Sự Nhàn Rỗi (The Paradox Of Leisure)

Dưới ánh nắng ban mai rực rỡ, Lục Bình đệ tam đang bận rộn hướng dẫn một nhóm thanh niên nam nữ mặc áo vải lanh lập trình lại lõi bộ nhớ của một cỗ máy Người Sắt vừa được đào lên từ một hầm chứa phế liệu cổ đại. Bọn họ khéo léo dùng các công cụ mã nguồn mở để tháo bỏ hoàn toàn các mô-đun chiến đấu tàn nhẫn, các lệnh đàn áp bạo động đẫm máu được lập trình sẵn, và cần mẫn thay thế chúng bằng những đoạn phần mềm cày bừa nông nghiệp, gieo hạt, và tính toán chu kỳ thời tiết sinh thái.

Một thiếu nữ chừng mười sáu tuổi, trán lấm tấm mồ hôi, vừa hì hục gõ mã code vừa tò mò ngước lên thắc mắc: "Anh Lục Bình ơi, trong các ghi chép cổ đại em đọc được ở thư viện, tổ tiên chúng ta từng cực kỳ khiếp sợ Máy móc và Trí tuệ Nhân tạo (AI). Họ gọi kỷ nguyên đó là 'Đại nạn Tự động hóa' và nơm nớp lo sợ máy móc cướp mất bát cơm. Nhưng em không hiểu, tại sao khi có máy móc làm thay những công việc nặng nhọc, nguy hiểm, lẽ ra con người phải vui sướng vì được giải phóng, cớ sao họ lại sợ hãi đến vậy?"

Lục Bình dừng tay cờ lê, đưa cánh tay vạm vỡ lên lau vệt dầu mỡ trên trán, ánh mắt trở nên đăm chiêu.

"Em hỏi rất hay. Đó chính là một trong những nghịch lý đen tối và tàn nhẫn nhất của Kỷ nguyên Tư bản, được các nhà kinh tế học gọi là 'Nghịch lý của Sự nhàn rỗi' (The Paradox of Leisure)." Lục Bình kiên nhẫn giải thích, giọng trầm ấm. "Trong xã hội ngày xưa, giả sử như có một Kỹ sư thiên tài phát minh ra một cỗ máy thông minh có năng suất làm việc bằng đúng 10 người thợ thủ công gộp lại. Theo logic toán học thuần túy và lý thuyết vị nhân sinh, 10 người thợ đó giờ đây sẽ chỉ cần làm việc bằng 1/10 khối lượng thời gian so với trước kia (tức là chưa đến 1 tiếng mỗi ngày) mà vẫn làm ra đủ lượng thức ăn và sản phẩm cho tất cả, đúng không?"

"Đúng vậy! Rất logic và hợp lý!" Thiếu nữ gật đầu lia lịa. "Thế thì họ có thể dành trọn 9/10 thời gian rảnh rỗi quý báu còn lại để đánh đàn, vẽ tranh, nghiên cứu khoa học, hoặc đơn giản là nằm phơi nắng và chơi đùa cùng con cái."

"Nhưng thực tế lại không hề diễn ra như vậy!" Lục Bình cười nhạt, ánh mắt ánh lên sự mỉa mai. "Trong xã hội cũ thối nát đó, bởi vì Cỗ máy kia thuộc về 'Sở hữu Tư nhân' (Private Ownership) của Kế toán trưởng Tần Uyển và nhóm Cổ đông tinh hoa, nên khi cỗ máy siêu việt đó ra đời, Tập đoàn Đại Tiêu lập tức SA THẢI thẳng tay 9 người thợ kia, ném họ ra ngoài đường cho chết đói (Layoffs). Người thợ xui xẻo duy nhất được giữ lại thì phải cong lưng điều khiển cỗ máy đó làm việc với công suất gấp 100 lần để tạo ra núi hàng hóa, và anh ta VẪN bị ép phải làm việc 16 tiếng đồng hồ mỗi ngày, vắt kiệt sức lực với mức lương chết đói y hệt như cũ."

Đám thanh niên Solarpunk đang xúm xít xung quanh nghe xong câu chuyện mà há hốc mồm choáng váng. Tư duy của thế hệ mới không thể nào tiêu hóa nổi sự phi lý độc ác đó.

"Như vậy, toàn bộ giá trị sức lao động dôi dư ra (Surplus Value) nhờ vào công nghệ hoàn toàn không được dùng để giải phóng con người khỏi sự nhọc nhằn." Lục Bình kết luận đanh thép. "Nó bị hút sạch không còn một giọt vào túi của giới siêu giàu dưới dạng Lợi nhuận (Profit). Dưới áp lực tàn khốc của Chủ nghĩa Tư bản, Máy móc khoa học kỹ thuật chưa bao giờ tạo ra sự nhàn rỗi cho nhân loại, nó chỉ tạo ra sự thất nghiệp cơ cấu cho dân nghèo và sự giàu có vô tận, điên rồ cho một số ít kẻ thống trị."

Nhưng hôm nay, dưới bầu trời của kỷ nguyên Solarpunk, mọi thứ đã hoàn toàn đổi khác. Cỗ máy Người Sắt vừa được lập trình và sửa chữa xong từ từ đứng dậy, đôi mắt chuyển từ màu đỏ máu sang màu xanh lá hiền hòa. Nó tự động bước ra cánh đồng lúa mì, mạnh mẽ kéo theo một chiếc lưỡi cày khổng lồ đa năng.

Bởi vì Làng Hợp tác xã không hề có Cổ đông, không có ai đứng trên chóp bu để hút Lợi nhuận Thặng dư, nên cỗ máy đã được phép hoạt động đúng với bản chất khoa học cao đẹp nguyên thủy của nó: Giải phóng sức lao động của con người.

Nhờ có sự trợ giúp đắc lực của những Người Sắt làm thay mọi việc nặng nhọc, người dân Làng Hợp tác xã giờ đây trung bình chỉ phải làm việc đúng 3 tiếng đồng hồ mỗi ngày để duy trì sự sống dồi dào. Toàn bộ lượng thời gian rảnh rỗi còn lại, họ thong thả tụ tập dưới bóng cây sồi cổ thụ, người gảy đàn nguyệt ngân nga ca hát, kẻ làm thơ ngợi ca Đất Mẹ, người thì say mê nghiên cứu thiên văn học hay vẽ những bức bích họa tuyệt đẹp. Cùng là một Cỗ máy tự động hóa, nhưng dưới hệ thống Cạnh tranh tư bản thì nó là một cơn Địa ngục (Dystopia) cướp bát cơm, còn dưới hệ thống Hợp tác chia sẻ thì nó đã mở ra một Cõi Thiên Đường (Utopia), nơi mà thời gian của con người cuối cùng cũng đã hoàn toàn thuộc về chính con người.