Giữa Hai Đỉnh Núi
Chương 23: Sân Khấu Bán Kết
GIỮA HAI ĐỈNH NÚI
Chương 23: Sân Khấu Bán Kết
Hội trường thi nằm trong khuôn viên một trường đại học lớn ở Bắc An — một tòa nhà cũ nhưng trang trọng, cột vuông trắng đứng thẳng trước cửa vào, tấm biển "Cuộc thi Nghiên cứu Khoa học - Xã hội Quốc gia — Vòng Bán kết" treo ngay ngắn bằng hai thứ tiếng. Bên trong, hàng ghế gỗ xếp theo hình vòng cung hướng vào một sân khấu nhỏ, nơi ba chiếc micro đứng cạnh nhau như ba người lính chuẩn bị cho một cuộc thẩm vấn.
Khánh Vy nhìn vào không gian đó từ cửa sau và hít thở một lần, chậm và có chủ ý.
Song Cường đứng bên cạnh, tay đút túi áo khoác. Anh không nhìn vào hội trường như cô — anh đang đọc lại tờ giấy tóm tắt cầm trong tay, lần cuối trước khi bước vào. Môi anh mấp máy theo từng dòng chữ, nhanh đến mức gần như không nhận ra.
"Mình vào thôi," cô nói.
Anh gấp tờ giấy lại, nhét vào túi. Không nói gì. Bước vào trước.
Cô theo sau, mắt không rời bục phát biểu.
Vòng bán kết gồm ba phần: trình bày dự án (mười lăm phút), phiên hỏi đáp với hội đồng (hai mươi phút), và thảo luận mở với các đội thi khác (mười phút). Đội của họ được xếp thứ tư trong buổi sáng — đủ để xem hai đội trước và hiệu chỉnh, không phải chờ đủ lâu để mất trạng thái tập trung.
Song Cường nhận ra điều đó và nói với Khánh Vy lúc hai người ngồi chờ: "Đội thứ nhất và thứ hai sẽ cho chúng ta biết hội đồng quan tâm đến điểm nào nhất."
Cô gật đầu không nói gì. Cô đang làm đúng điều đó — quan sát. Mắt cô theo dõi từng câu hỏi của hội đồng như thể đang giải mã một mã số. Sau câu hỏi thứ ba, cô nghiêng người sang anh và thì thầm: "Họ chú trọng phương pháp luận hơn kết quả. Ba câu đều về cách họ chọn mẫu và kiểm soát biến."
"Nhận ra rồi," anh đáp khẽ.
Cô ngồi thẳng lại. Họ điều chỉnh trong đầu mà không cần thêm lời nào.
Đến lượt họ, Song Cường lên bục trình bày phần mô hình định lượng và chuỗi số liệu. Giọng anh không to nhưng rõ — đều đặn và có trọng lượng như từng từ đã được cân trước khi nói ra. Anh không nhìn vào khán giả nhiều, thỉnh thoảng nhìn vào bảng chiếu sau lưng để dẫn dắt, nhưng phần lớn thời gian mắt anh nhìn về phía trước như thể đang nói chuyện với một người cụ thể, không phải một đám đông.
Khánh Vy trình bày tiếp phần phân tích chính sách và tác động xã hội. Cô dùng giọng khác — linh hoạt hơn, có nhịp lên xuống hơn, đôi lúc dừng lại để nhìn thẳng vào hội đồng trước khi chốt luận điểm. Hai phong cách trình bày hoàn toàn khác nhau, nhưng khi ghép lại thì bổ sung cho nhau hoàn hảo như hai mảnh ghép đã biết chỗ của mình từ trước.
Hội đồng lắng nghe.
Phiên hỏi đáp bắt đầu.
Câu đầu tiên: về phương pháp chọn mẫu và tính đại diện. Khánh Vy trả lời — cô đã chuẩn bị câu này và trả lời mượt không cần nhìn vào tài liệu.
Câu thứ hai: về kiểm định độ tin cậy của mô hình hồi quy. Song Cường trả lời — con số rõ ràng, bước lập luận tuần tự, không thừa không thiếu.
Câu thứ ba đến từ một vị giáo sư ngồi ở giữa — người mà từ đầu buổi chưa nói câu nào, chỉ ghi chép và quan sát.
"Trong mô hình của các bạn, có một giả định ngầm rằng mối tương quan giữa biến X và Y là tuyến tính trong toàn bộ khoảng dữ liệu. Tuy nhiên, nếu nhìn vào phân phối thực tế ở nhóm thu nhập thấp nhất trong mẫu, tôi thấy có dấu hiệu của phi tuyến rõ ràng. Các bạn có thể giải thích tại sao vẫn giữ giả định tuyến tính và liệu điều đó có ảnh hưởng đến kết luận chính sách không?"
Hội trường im.
Đó là một câu hỏi thật sự khó — không phải khó về kiến thức, mà khó vì nó chỉ đúng một phần và đòi hỏi người trả lời phải nhận ra cái phần đúng đó thay vì phản bác toàn bộ.
Song Cường nhìn vào vị giáo sư. Anh xử lý câu hỏi trong đầu — rất nhanh, nhưng chưa đủ nhanh để có ngay câu trả lời hoàn chỉnh.
Anh nhìn sang Khánh Vy.
Đó là một giây rất ngắn — không ai trong hội trường có thể đo được chính xác — nhưng nó xảy ra. Song Cường nhìn sang cô như tìm kiếm điều gì đó. Không phải câu trả lời — anh biết mình có câu trả lời về phần kỹ thuật. Mà là sự xác nhận về phần cô đang nghĩ.
Khánh Vy gật đầu nhẹ.
Chỉ một lần. Nhỏ đến mức không ai trong phòng nhìn thấy ngoài anh.
Nhưng cô gật đầu không phải vì không biết gì để thêm vào — cô gật đầu vì cô biết anh đã nhìn thấy điểm mà cô cũng đang thấy. Rằng câu hỏi của giáo sư đúng về mặt quan sát nhưng chưa đầy đủ về ngữ cảnh dữ liệu. Và phần ngữ cảnh dữ liệu đó — phần anh cần để trả lời trọn vẹn — là phần cô đã trình bày trước đó về đặc điểm mẫu.
Anh hiểu.
"Câu hỏi của thầy rất chính xác," Song Cường bắt đầu, giọng điềm tĩnh không khác gì lúc ăn sáng. "Trong phân phối thô, nhóm thu nhập thấp nhất có dấu hiệu phi tuyến. Tuy nhiên, quyết định giữ giả định tuyến tính của chúng tôi dựa trên ba căn cứ..."
Anh trình bày ba điểm. Mạch lạc, có thứ tự.
Đến điểm thứ ba, anh dừng lại và quay sang Khánh Vy: "Bạn có thể bổ sung về đặc điểm của nhóm mẫu đó không?"
Cô tiếp lời như không có khoảng trống. "Theo như đặc điểm mẫu được nêu trong phần phân tích đặc thù xã hội học, nhóm thu nhập thấp nhất trong nghiên cứu của chúng tôi có sự phân mảnh đặc thù theo vùng — không phải theo thu nhập tuyệt đối mà theo khả năng tiếp cận dịch vụ. Khi hiệu chỉnh theo biến vùng đó, đường cong phi tuyến mà thầy quan sát thực ra được giải thích bởi yếu tố địa lý, không phải do mô hình không phù hợp..."
Cô nói thêm khoảng hai phút. Đầy đủ. Chặt chẽ.
Vị giáo sư ở giữa gật đầu — không nhiều lần, không nhiệt tình, nhưng đó là gật đầu thực sự của người vừa nhận được câu trả lời mình đang tìm.
Họ ra khỏi hội trường lúc mười một giờ rưỡi.
Đoàn vây quanh — thầy Phúc nắm tay cả hai lắc liên hồi, mấy thành viên khác vỗ vai, ai đó hét lên "xuất sắc quá!" khiến mấy người đi đường quay lại nhìn.
Trong cơn hỗn loạn của sự vui mừng đó, Khánh Vy và Song Cường đứng cạnh nhau nhưng không nhìn vào đám đông. Cô nhìn xuống đôi giày của mình. Anh nhìn về phía trước.
Không ai nói gì với nhau.
Không cần.
Vì có những thứ đã được nói rồi — trong một giây ngắn ở giữa hội trường, khi anh nhìn sang và cô gật đầu. Không ai trong phòng hiểu điều đó có nghĩa là gì. Nhưng đó là lần đầu tiên họ giao tiếp không cần ngôn ngữ, và cả hai đều biết câu giao tiếp đó vừa thành công.
Đó là một thứ khó hơn để diễn đạt và dễ hơn để cảm nhận.
Như một phương trình chưa có tên — đúng, nhưng chưa được định nghĩa.
Trong toán học, hai điểm xác định một đường thẳng. Nhưng giữa hai người, đôi khi chỉ cần một cái nhìn và một cái gật đầu để xác định một thứ gì đó không có tên trong bất kỳ định nghĩa nào.