GIỮA HAI ĐỈNH NÚI

Chương 33: Buổi ôn trước chung kết

Chỉ còn đúng mười ngày nữa là đến vòng Chung kết Quốc gia.

Khối lượng công việc khổng lồ đổ ập xuống đội tuyển số 12. Bản báo cáo dài 70 trang cần được cô đọng lại thành một bài thuyết trình 20 phút. Hàng chục câu hỏi phản biện từ hóc búa đến phi lý được thầy Minh và cô Hoàng liên tục đưa ra để giả lập áp lực của hội đồng giám khảo cấp Bộ.

Thư viện cũ của trường Nguyễn Du giờ đây không khác gì một phòng tham mưu chiến dịch. Những tờ giấy nháp ghi đầy công thức toán học và các sơ đồ tâm lý học vứt ngổn ngang trên mặt bàn kính.

Áp lực đè nặng lên từng nơ-ron thần kinh, nhưng kỳ lạ thay, không khí làm việc giữa Song Cường và Khánh Vy lại trở nên mượt mà và trơn tru đến mức khó tin.

Nếu như ở tháng đầu tiên, làm việc chung giống như hai bánh răng chưa khớp liên tục cọ xát vào nhau, thì giờ đây, họ vận hành như một cỗ máy hoàn hảo đã được bôi trơn bằng sự thấu hiểu vô hình.

Bảy giờ tối. Trời mưa lất phất bên ngoài.

Cường đang xem lại slide thuyết trình, hai ngón tay day day thái dương - một dấu hiệu rất nhỏ cho thấy bộ não của anh đang quá tải sau 5 tiếng nhìn vào màn hình liên tục.

Vy đang ngồi đọc lại phần "Hạn chế của nghiên cứu". Cô không ngước lên, tay cầm cây bút dạ quang đánh dấu vài dòng. "Phần slide của cụm 2, biểu đồ hộp (box plot) hơi khó nhìn. Cậu để đó đi, tôi sẽ thiết kế lại bằng đồ họa trực quan (infographics). Dân Xã hội giỏi phối màu hơn dân Tự nhiên."

Cô nói một cách bâng quơ, tay vẫn đánh dấu tài liệu. Cô không hỏi "Cậu mệt à?", vì Cường ghét những câu hỏi thừa thãi. Cô chỉ đơn giản là nhận lấy phần việc đòi hỏi thị giác để anh có thể nhắm mắt nghỉ ngơi.

Cường không từ chối. "Mã màu xanh lam nhạt cho biến phụ thuộc. Gửi file qua mail khi xong." Anh đẩy nhẹ con chuột máy tính sang một bên, dựa lưng vào ghế và nhắm mắt lại.

Mười lăm phút sau, đến lượt Vy gặp bế tắc. Cô nhíu mày trước một câu hỏi giả định của thầy Minh: “Nếu mẫu nghiên cứu bị lệch chuẩn (selection bias) do chỉ khảo sát học sinh trường chuyên, làm sao để ngoại suy kết quả cho toàn bộ học sinh trung học phổ thông?”

Vy cắn đuôi bút, nhịp nhịp ngón tay. Về mặt xã hội học, môi trường trường chuyên quá đặc thù, mọi lý thuyết tâm lý cô dùng đều bị giới hạn bởi không gian này. Nếu dùng từ ngữ để ngụy biện, giám khảo sẽ bắt bài ngay lập tức.

Cường đã mở mắt từ lúc nào. Anh nhìn biểu cảm bồn chồn quen thuộc của cô.

Anh không đưa ra câu trả lời trực tiếp. Anh biết tính tự tôn của Vy. Cô không cần một vị cứu tinh, cô cần một điểm tựa logic.

"Nếu một hàm số chỉ liên tục trên một khoảng (a,b), cô có thể dùng hàm số đó để dự báo giá trị ngoài khoảng đó không?" Cường hỏi, giọng đều đều.

Vy khựng lại, não phải lập tức chuyển đổi tín hiệu sang ngôn ngữ não trái. "Không. Trừ khi ta chứng minh được tính đồng dạng của đồ thị."

"Vậy sự đồng dạng giữa học sinh trường chuyên và học sinh trường thường nằm ở đâu?"

Mắt Vy sáng lên. Lối thoát đây rồi. "Nằm ở bản chất của hệ thống thi cử! Điểm số và kỳ vọng đỗ đại học. Dù là trường chuyên hay trường thường, biến số độc lập cốt lõi là 'áp lực thi cử' vẫn không đổi. Mức độ có thể khác nhau, nhưng cơ chế tác động tâm lý là đồng dạng."

"Chính xác." Cường gật đầu. "Vậy thì đừng cố ngoại suy số liệu định lượng. Hãy ngoại suy cơ chế định tính. Hãy nói với hội đồng rằng, chúng tôi không dùng mẫu trường chuyên để đại diện cho toàn bộ số liệu học sinh, mà chúng tôi dùng nó như một môi trường cực đoan (extreme case) để khuếch đại và làm rõ cơ chế tâm lý chung của mọi học sinh."

Vy mỉm cười rạng rỡ. Đó là một câu trả lời hoàn hảo, không thể bắt bẻ. "Cậu giỏi ngụy biện hơn tôi nghĩ đấy."

"Tôi chỉ dùng toán học để bảo vệ triết học của cô." Cường nhạt giọng đáp, quay lại với màn hình laptop.

Họ tiếp tục làm việc.

Trong sự căng thẳng tột độ trước kỳ thi, người ta thường dễ bộc lộ những khuyết điểm tồi tệ nhất của bản thân: sự cáu bẳn, sự ích kỷ, đổ lỗi. Nhưng đối với Cường và Vy, áp lực lại trở thành chất xúc tác mài giũa sự ăn ý của họ.

Không cần những lời giao tiếp dư thừa. Nhịp thở của người này trở thành nhịp điệu làm việc của người kia. Khi anh lùi lại một bước vì kiệt sức, cô tiến lên gánh vác. Khi cô bế tắc trong mê cung ngôn từ, anh dùng sự sắc bén của toán học để mở đường.

Giữa những cuốn sách ngổn ngang và ánh đèn vàng leo lét của thư viện cũ, họ đã trở thành một đội, theo cách tĩnh lặng và sâu sắc nhất.