Giữa Hai Đỉnh Núi
Chương 37: Vòng trình bày chung kết
GIỮA HAI ĐỈNH NÚI
Chương 37: Vòng trình bày chung kết
Mười bốn giờ hai mươi lăm phút.
Khánh Vy đứng trước cửa phòng hội đồng, tay cầm tập tài liệu đã được sắp xếp lại lần thứ ba trong vòng một giờ. Không phải vì tài liệu cần sắp xếp lại — mà vì tay cô cần cầm thứ gì đó.
Song Cường đứng cạnh, tay để trong túi, nhìn thẳng vào cánh cửa đóng. Anh không lật tài liệu, không nhìn lại bản tóm tắt. Cô biết anh đã ghi thuộc tất cả vào bộ nhớ từ tuần trước — không phải vì anh có trí nhớ siêu phàm, mà vì anh đã đọc đi đọc lại đến mức không cần đọc nữa.
"Cậu có muốn ôn lại phần phương pháp không?" Cô hỏi.
"Không cần." Ngắn gọn. Không hề có ý coi thường câu hỏi — chỉ là câu trả lời thẳng thắn của người biết chắc chắn mình sẵn sàng.
Cô gật đầu. Đặt tập tài liệu xuống ghế bên cạnh. Quyết định không cầm thứ gì nữa.
Cánh cửa mở. Một nhân viên điều phối đưa đầu ra: "Đội Nguyễn Du?"
Phòng hội đồng rộng hơn cô tưởng. Ba dãy bàn xếp hình chữ U, mười một thành viên hội đồng ngồi phía trong, mỗi người trước mặt có tập hồ sơ dày và một cốc nước. Bục trình bày đặt ở trung tâm, đằng sau là màn hình chiếu. Ánh đèn trắng rõ, không dịu như đèn vàng ở ngoài hành lang — ánh đèn của phòng thi, phòng đánh giá, phòng mà mỗi lời nói đều được cân đo.
Khánh Vy bước lên bục, điều chỉnh micro một chút. Song Cường đứng bên phải cô, lùi nửa bước — không phải vì anh nhường cô, mà vì phần mở đầu theo phân công là của cô. Họ đã luyện điều này nhiều lần: ai trình bày phần nào, ai đứng đâu, ai cầm điều khiển khi chiếu slide.
"Kính chào Hội đồng," Khánh Vy bắt đầu, giọng bình tĩnh hơn cô mong đợi. "Chúng tôi xin trình bày đề tài: 'Mối tương quan giữa xu hướng học thuật phân cực Tự nhiên - Xã hội và chỉ số phát triển tư duy tích hợp ở học sinh THPT: Nghiên cứu thực địa tại năm tỉnh thành.'"
Phần trình bày diễn ra mượt mà hơn bất kỳ lần luyện nào trước đó. Khánh Vy trình bày phần lý luận xã hội học — lịch sử phân hóa khoa học, tác động tâm lý của nhãn hiệu "khối A" và "khối C" lên định hướng tư duy học sinh, dữ liệu khảo sát từ hơn tám trăm phiếu thu thập được. Giọng cô sắc sảo, có nhịp, biết chỗ nào cần dừng để để ý xem hội đồng đang theo dõi điểm nào.
Song Cường tiếp nối bằng phần phân tích định lượng — mô hình hồi quy, kiểm định tương quan, biểu đồ phân tán cho thấy mối liên hệ ngược chiều giữa mức độ chuyên môn hóa sớm và điểm số tư duy hội nhập trong các bài kiểm tra chuẩn hóa. Anh nói ít hơn Khánh Vy, nhưng mỗi câu đều chính xác đến mức không thừa một chữ. Anh chỉ vào biểu đồ bằng laser pointer với cái chắc chắn của người biết mỗi con số đó đến từ đâu và có nghĩa gì.
Ba mươi hai phút. Phần trình bày kết thúc.
Rồi phần Q&A bắt đầu.
Những câu hỏi đầu tiên thuộc dạng có thể dự đoán được — về cỡ mẫu, về cách kiểm soát biến ngoại lai, về tính đại diện của các tỉnh được chọn. Họ trả lời chắc chắn, rõ ràng, bổ sung cho nhau một cách tự nhiên như đã làm quen với nhịp đó lâu rồi.
Rồi người ngồi ở giữa bàn hội đồng — một giáo sư lớn tuổi, tóc bạc trắng, đeo kính gọng vàng — đặt bút xuống và hỏi một câu không giống những câu trước.
"Đề tài của hai em kết luận rằng sự phân hóa sớm làm hạn chế tư duy tích hợp. Nhưng về mặt triết học nhận thức, tôi muốn hỏi: liệu sự chuyên môn hóa sâu có phải là điều kiện cần cho đột phá tri thức không? Và nếu có, thì đề xuất 'giáo dục tích hợp' của các em có mâu thuẫn với điều đó không?"
Cả phòng im lặng.
Khánh Vy cảm thấy câu hỏi đó đáp xuống như một viên đá ném vào mặt ao tĩnh. Đây không phải câu hỏi về dữ liệu. Đây là câu hỏi về nền tảng triết học của toàn bộ nghiên cứu. Nếu trả lời không thỏa đáng, tất cả những con số kia đều mất đi ý nghĩa.
Cô bắt đầu mở miệng — không phải vì cô đã có câu trả lời hoàn chỉnh, mà vì cô biết phải bắt đầu từ đâu.
"Thưa giáo sư, câu hỏi của thầy chạm đúng vào nghịch lý Heisenberg của giáo dục —" Cô dừng lại đúng một nhịp để lấy đà. "— rằng càng đo chính xác một chiều, ta càng mất thông tin về chiều kia. Đề tài chúng em không phủ nhận giá trị của chuyên môn hóa sâu. Chúng em lập luận rằng chuyên môn hóa sâu và tư duy tích hợp không loại trừ nhau — chúng cần có trình tự."
Cô dừng. Song Cường tiếp.
Không có tín hiệu. Không cái gật đầu. Không ánh mắt. Anh chỉ nghe cô đến đúng điểm cần tiếp và bước vào như hai dòng nước hội tụ.
"Lịch sử khoa học cho thấy những đột phá lớn nhất đều đến từ người có nền tảng chuyên sâu trong một lĩnh vực nhưng đồng thời có khả năng đặt câu hỏi từ góc nhìn bên ngoài lĩnh vực đó," anh nói, giọng điềm tĩnh. "Einstein hiểu vật lý cổ điển đến tận cùng trước khi phá vỡ nó bằng thuyết tương đối. Darwin là nhà sinh vật học chuyên sâu trước khi ông nhìn vấn đề bằng con mắt kinh tế học Malthus. Đề xuất của chúng em không phải là dạy mọi thứ một cách nông cạn — mà là xây nền tảng chuyên sâu song song với khả năng dịch chuyển góc nhìn. Đó là hai kỹ năng khác nhau có thể phát triển đồng thời."
Rồi Khánh Vy kết: "Nghiên cứu của chúng em cho thấy học sinh hiện tại bị hạn chế không phải vì chuyên môn hóa — mà vì hệ thống không dạy họ cách rời khỏi chuyên môn của mình khi cần thiết. Đó là hai vấn đề khác nhau."
Giáo sư gọng kính vàng gật đầu. Chậm, nhưng là cái gật đầu của người thực sự đang nghe chứ không phải chỉ lịch sự.
Câu hỏi tiếp theo.
Rồi câu tiếp theo nữa.
Khánh Vy và Song Cường trả lời luân phiên, đôi khi cùng lúc bổ sung mà không vấp nhau, như hai người đã tập với nhau lâu — mà thực ra, họ đã tập. Nhưng không phải tập cái này. Cái này tự nhiên hình thành từ tất cả những buổi tối tranh luận trong thư viện, từ tất cả những lần một người nói và người kia nghe đủ kỹ để biết lúc nào cần tiếp.
Bốn mươi lăm phút sau khi bước vào phòng, họ cúi đầu cảm ơn hội đồng và bước ra.
Hành lang ngoài im vắng hơn lúc vào. Thầy Quang Minh và thầy Đức Thành đứng chờ ở cuối hành lang — mặt thầy Quang Minh giữ được bình thản nhưng mắt thầy sáng lên khi nhìn thấy hai học sinh bước ra.
Khánh Vy thở ra. Dài. Lần đầu tiên trong ba giờ vừa rồi cô thở ra thật sự.
Song Cường đứng cạnh, không nói gì. Nhưng anh cũng thở ra — nghe được, khẽ — và Khánh Vy biết đó là dấu hiệu duy nhất anh sẽ cho phép bản thân biểu lộ.
"Xong rồi," cô nói. Không rõ là nói với anh hay với bản thân.
"Xong rồi." Anh nhắc lại. Hai chữ bình thường, nhưng trong giọng anh có cái gì đó nhẹ ra — như một sợi dây được tháo bớt một phần sức căng.
Thầy Quang Minh tiến đến, đặt tay lên vai mỗi người. "Tốt lắm. Thầy nghe qua cửa được một phần — phần trả lời câu hỏi cuối rất tốt."
Khánh Vy gật đầu. Rồi cô quay nhìn Song Cường.
Anh không nhìn cô. Anh nhìn vào bức tường phía đối diện. Nhưng khóe miệng anh — chỉ một phần rất nhỏ — hơi nhích lên.
Cô quay đi trước khi mình nhận ra mình đang nhìn cái đó quá lâu.
Có những lúc hai người không cần nhìn nhau để hiểu — vì họ đã quen nhau đến mức ngôn ngữ cơ thể của người kia đã trở thành phần mở rộng của nhận thức bản thân.