Giữa Hai Đỉnh Núi
Chương 43: Câu hỏi không có câu trả lời
GIỮA HAI ĐỈNH NÚI
Chương 43: Câu hỏi không có câu trả lời
Tin nhắn đến lúc chín giờ hai mươi tối thứ tư.
Khánh Vy đang ngồi ôn văn học — bài phân tích tác phẩm Vợ nhặt, đoạn cuối khi bà cụ Tứ nói về chuyện thổi nồi cháo cám. Cô đang cố viết đủ hai mặt giấy phân tích mà không lặp ý khi điện thoại rung.
Song Cường: Bài toán triết học. Cô có quan điểm không?
Khánh Vy đặt bút xuống. Nhìn tin nhắn. Nhìn lại trang phân tích chưa xong. Nhìn lại tin nhắn.
Khánh Vy: Bài toán gì?
Song Cường: Gödel — Định lý bất toàn. Mệnh đề tự tham chiếu không thể vừa nhất quán vừa đầy đủ trong một hệ hình thức. Câu hỏi: liệu điều đó có nghĩa là tư duy con người về bản chất là bất toàn không? Hay chỉ là giới hạn của hệ hình thức — không phải của bản thân tư duy?
Khánh Vy đọc lại. Rồi đọc lại lần nữa.
Đây là Song Cường — người lúc chín giờ tối thứ tư đang suy nghĩ về Gödel thay vì ngủ hay xem phim. Điều này hoàn toàn nhất quán với những gì cô biết về anh.
Điều khiến cô dừng lại là anh nhắn tin hỏi cô.
Không phải hỏi bạn học. Không phải lên mạng tra. Hỏi cô.
Cô đặt điện thoại xuống, nhìn lên trần nhà trong mười giây, rồi cầm điện thoại lên và bắt đầu gõ.
Khánh Vy: Theo góc nhìn văn học thì tôi nghĩ Gödel đang nói về một thứ mà nhà văn biết từ trước ông ấy lâu lắm rồi. Ngôn ngữ — cũng là một hệ hình thức — không bao giờ chứa đựng đầy đủ thực tại. Nguyễn Du biết điều đó: "Lời lời châu ngọc hàng hàng gấm thêu" — đẹp đến thế nhưng vẫn không nói được tất cả. Thơ haiku Nhật Bản tồn tại vì người ta hiểu ngôn ngữ không nói được những khoảng trắng quan trọng nhất.
Khánh Vy: Nên tôi nghĩ câu hỏi của cậu cần tách ra: hệ hình thức bất toàn, đúng. Nhưng tư duy con người không phải là một hệ hình thức duy nhất — nó là nhiều hệ song song, chồng lên nhau, tự phủ nhận và tự bổ sung. Bất toàn không bằng không đủ. Bất toàn có thể là điều kiện để tiếp tục tìm kiếm.
Khánh Vy: Cậu nghĩ gì? (Nhưng mà tại sao lại nghĩ đến Gödel lúc này?)
Cô gửi tin nhắn rồi nhìn vào màn hình chờ. Bên ngoài cửa sổ, tiếng dế kêu. Đèn bàn vàng. Trang phân tích Vợ nhặt nằm đó chưa xong.
Mười hai phút sau:
Song Cường: Trong đề toán nâng cao có một dạng bài liên quan đến hệ logic đệ quy. Khi đọc lại tài liệu tham khảo thì gặp Gödel. Ngồi với câu hỏi đó một tiếng chưa giải được theo hướng thuần toán học.
Song Cường: Phân tích của cô có giá trị. "Bất toàn là điều kiện để tiếp tục tìm kiếm" — góc nhìn này giải quyết được vấn đề ở tầng khác.
Song Cường: Hay.
Khánh Vy nhìn vào chữ "Hay" đó.
Một từ. Chỉ một từ. Không dấu chấm than, không emoji, không "hay thật" hay "hay lắm" — chỉ "Hay" đứng một mình với chữ hoa ở đầu.
Cô đọc lại.
Rồi đọc lại.
Rồi đọc lại lần thứ ba.
Không phải vì cô không hiểu — "Hay" là chữ đơn giản nhất tiếng Việt. Mà vì từ Song Cường, "Hay" không phải là lời xã giao. Không bao giờ. Nếu anh nói không có giá trị, anh sẽ không nói. Nếu anh nói hay, anh nghĩ đó là hay. Không hơn, không kém, không màu mè thêm.
Và trong cái "Hay" ngắn gọn đó, Khánh Vy nghe được thứ gì đó mà cô không biết dịch sang ngôn ngữ khác.
Cô đặt điện thoại xuống bàn.
Nhìn vào trang phân tích Vợ nhặt.
Nhìn lại điện thoại.
Thôi.
Cô cầm điện thoại lên, gõ:
Khánh Vy: Cảm ơn. Đi ôn bài tiếp đi.
Song Cường: Cô cũng vậy.
Hai chữ. Hai chữ thôi nhưng trong đó có hơi ấm của thứ gì đó giống quan tâm — kiểu quan tâm không cần hỏi han, không cần giải thích, chỉ cần biết người kia cũng đang học và nhắc họ tiếp tục.
Khánh Vy đặt điện thoại vào ngăn kéo, không phải trên mặt bàn. Để không bị cám dỗ nhìn lại.
Cô cầm bút. Tiếp tục viết về bà cụ Tứ và nồi cháo cám.
Nhưng chữ viết của cô buổi tối hôm đó mượt hơn thường lệ — như thể trong đầu đang có thêm một tần số nào đó chạy ngầm, không liên quan đến lịch sử văn học nhưng khiến ngôn ngữ chảy ra dễ dàng hơn.
Cô không biết rằng ba mươi giây sau khi cô gửi "Đi ôn bài tiếp đi," Song Cường đã đọc lại toàn bộ đoạn phân tích của cô hai lần.
Không phải vì chưa hiểu lần đầu.
Mà vì có một câu cô viết — "Bất toàn có thể là điều kiện để tiếp tục tìm kiếm" — anh thấy nó áp dụng được cho nhiều thứ hơn là triết học toán học.
Anh không ghi chú điều này ra đâu. Anh chỉ ngồi với nó thêm một lúc, trong ánh đèn bàn của phòng mình, trước khi đóng điện thoại và quay lại đề toán giải tích.
Nhưng câu đó ở lại.
Đôi khi người ta hỏi một câu triết học không phải vì không biết câu trả lời, mà vì muốn nghe câu trả lời được nói bằng giọng của người cụ thể. Và khi nghe xong, lại không biết phải làm gì với cái muốn đó.