Chương 8: Bệnh Nhân Đầu Tiên Của Y Quán

Ba giờ sáng, phòng đọc sách nhỏ hẹp phía sau y quán An Đường vẫn leo lét ánh đèn.

Trên chiếc bàn gỗ gụ sứt sẹo, hàng tá tài liệu được bày la liệt. Một bên là những cuốn giáo trình Y khoa hiện đại dày cộp bằng tiếng Anh về Giải phẫu học thần kinh, Dược lý học lâm sàng và Chấn thương chỉnh hình. Bên còn lại là những cuốn sổ tay ghi chép ngả màu ố vàng, gáy đóng bằng chỉ dù, chằng chịt những dòng chữ Hán Nôm và chữ quốc ngữ viết tay nét thanh nét đậm của ông Tứ. Ở giữa đống hỗn độn ấy, Lương Minh Châu đang ngồi bó gối, hai mắt vằn lên những tia máu đỏ lựng vì thiếu ngủ. Cô đưa tay day mạnh thái dương, cố gắng xua đi cơn đau đầu bưng bưng đang gõ nhịp trong hộp sọ.

Trở thành một bác sĩ giỏi ở thành phố là một chuyện, nhưng để gánh vác được y quán gia truyền lại là một bài toán hoàn toàn khác. Việc đàm phán thành công bản hợp đồng y tế bù trừ với Đỗ Minh Khải đã mang lại nguồn bệnh nhân tiềm năng, nhưng nó cũng ném Châu vào một áp lực chuyên môn khổng lồ. Công nhân bốc vác, tài xế đường dài – đặc thù nghề nghiệp của họ không phải là những ca phẫu thuật cắt bỏ khối u mà cô từng là chuyên gia, mà là những căn bệnh mãn tính về cơ xương khớp, thần kinh tọa, tiêu hóa. Hơn thế nữa, thứ họ cần không phải là những viên thuốc Tây đắt đỏ đục khoét dạ dày, mà là những bài thuốc Nam lành tính, rẻ tiền, dễ kiếm.

Suốt ba đêm liền, Châu thức trắng để học cách "dịch" ngôn ngữ Đông y sang hệ quy chiếu của Tây y. Cô không phải là thiên tài có thể liếc mắt một cái là thuộc lòng các đường kinh lạc, hay bấm bụng bắt mạch bách phát bách trúng như trong tiểu thuyết. Châu là một nhà khoa học. Cô dùng sự tư duy logic và nỗ lực cày cuốc điên cuồng để ráp nối hai mảnh ghép lại với nhau.

"Phong hàn tà xâm nhập kinh bàng quang..." Châu lẩm nhẩm đọc một dòng trong sổ tay của ông nội, ngón tay vạch theo đường vẽ huyệt đạo mờ nhạt. Sau đó, cô mở cuốn giáo trình giải phẫu Tây y, tra cứu vào hình ảnh bó cơ mông và các nhánh rễ thần kinh. "À... là hội chứng chèn ép rễ thần kinh thắt lưng cùng L4-L5, dẫn tới co thắt cơ tháp chậu hông vì nhiễm lạnh."

Cô cặm cụi ghi chép lại kết luận bằng một phác đồ song song: Cột bên trái là cơ chế sinh bệnh theo y học hiện đại, cột bên phải là bài thuốc khu phong, tán hàn, hành khí hoạt huyết tương ứng của Đông y. Bàn tay quấn gạc lấm tấm những vết mực rớm máu, nhưng ánh mắt Châu lại sáng lên một thứ ngọn lửa rực rỡ của sự giác ngộ. Sự kiêu hãnh của một bác sĩ ngoại khoa không cho phép cô nhận bệnh mà không hiểu rõ ngọn ngành.

---

Chín giờ sáng thứ Hai, y quán An Đường đón vị khách đầu tiên kể từ sau chuỗi ngày đóng cửa im ỉm.

Tiếng động cơ xe máy cày bành bạch dừng lại ngoài cổng tre. Một người đàn ông trạc độ bốn lăm tuổi, thân hình vạm vỡ nhưng nước da đen sạm, hốc hác, tập tễnh bước vào sân. Anh ta mặc chiếc áo sơ mi công nhân bạc màu, mồ hôi nhễ nhại, một tay bám vào tường rào, tay kia vịn chặt lấy vùng thắt lưng phải, khuôn mặt nhăn nhó vì đau đớn.

Châu đang lúi húi phân loại nốt rổ cam thảo phơi dở ngoài hiên, lập tức đứng dậy, bước nhanh tới đỡ lấy cánh tay người đàn ông.

"Chú cẩn thận. Ngồi xuống chiếc ghế nệm này đi ạ." Châu dìu anh ta vào phòng khám chính, nơi có đặt một chiếc giường đơn phủ ga trắng muốt mà cô vừa mới giặt sạch bằng cồn sát khuẩn hôm qua.

Người đàn ông rên rỉ một tiếng nặng nhọc khi hạ thân hình đồ sộ xuống ghế. Anh ta nhìn Châu từ đầu đến chân, ánh mắt không giấu nổi sự hoài nghi lúng túng. Trong tâm trí của người dân thị trấn, y quán An Đường gắn liền với hình ảnh một ông cụ Tứ quắc thước, râu tóc bạc phơ, chậm rãi bắt mạch kê đơn. Nay đứng trước mặt anh ta lại là một cô gái trẻ măng, áo sơ mi sơ vin gọn gàng, tuy nét mặt toát lên vẻ nghiêm túc lạnh lùng nhưng trông quá đỗi mong manh để làm một thầy lang.

"Dạ thưa... cô là bác sĩ Lương Minh Châu phải không?" Người đàn ông ngập ngừng hỏi. "Tôi là Hùng, tài xế bên tổng kho Khải Minh. Sáng nay tôi đau lưng quá không đạp côn xe nổi, xin nghỉ thì cậu Khải gằn giọng quát, bảo không có ốm đau gì sất, đau thì sang đây cô khám, nếu cô bảo bệnh thật cậu ấy mới cho nghỉ. Chứ đi trạm xá thì cậu ấy ứ tin cái giấy chứng nhận."

Châu khẽ gật đầu, khóe môi hơi nhếch lên khi nghe đến sự chuyên quyền, ngang ngược nhưng lại giữ đúng cam kết của Đỗ Minh Khải. Tên trùm ấy làm việc đúng là không có kẽ hở.

"Chào anh Hùng, tôi là bác sĩ Châu." Châu kéo chiếc ghế đẩu ngồi đối diện anh, rút một cuốn sổ bệnh án mới tinh ra. Không khí trong phòng khám lập tức thay đổi, trở nên chuyên nghiệp và trang nghiêm. Sự tĩnh tại, lạnh lùng nhưng vững chãi của Châu tỏa ra từ từng cử chỉ khiến anh Hùng bớt đi vài phần hoài nghi. "Anh kể cho tôi nghe, cơn đau bắt đầu từ bao giờ, vị trí đau chính xác ở đâu và lan như thế nào?"

"Đau từ chập tối hôm qua bác sĩ ạ." Anh Hùng xuýt xoa, lấy tay chỉ từ phần thắt lưng bên phải. "Đầu tiên là nó thắt lại ở đây, buốt tận óc. Sáng nay ngủ dậy thì nó chạy giật xuống cái mông phải, rồi kéo một đường rát tê như điện giật xuống tận kheo chân, bắp chân, lan ra ngón út. Chân cẳng giờ yếu xìu, bước cứ chấm phẩy không có lực."

Châu ghi chú nhanh các triệu chứng cơ năng. Cô yêu cầu anh Hùng đứng dậy, cởi giày và đi lại vài bước trong phòng. Mắt cô quan sát tỉ mỉ dáng đi tập tễnh, cột sống hơi lệch vẹo sang một bên để chống đau của anh.

"Anh lên giường nằm ngửa, duỗi thẳng hai chân giúp tôi." Châu hướng dẫn.

Khi anh Hùng đã nằm yên vị, Châu tiến hành thực hiện nghiệm pháp Lasegue – một bài kiểm tra cơ bản trong Tây y để chẩn đoán chèn ép rễ thần kinh. Cô nhẹ nhàng nâng cao chân phải của anh Hùng trong tư thế duỗi thẳng đầu gối. Mới đưa chân lên khỏi mặt giường chừng ba mươi độ, anh Hùng đã nhăn mặt kêu la: "Ối ối! Bác sĩ ơi, buốt quá, giật ngược lên tận hông rồi!"

Châu từ từ hạ chân anh xuống, ghi chép kết quả: "Nghiệm pháp Lasegue dương tính ở góc ba mươi độ bên chân phải. Triệu chứng lâm sàng cực kỳ điển hình."

Sau đó, cô lại chuyển sang bắt mạch theo phương pháp Đông y mà cô đã cày cuốc nghiên cứu. Đặt ba ngón tay lên cổ tay thô ráp của người tài xế, Châu nhắm mắt lại, tĩnh tâm cảm nhận nhịp đập. Mạch Trầm, Trì (đập chìm và chậm), biểu hiện rõ rệt của hàn tà bế tắc kinh lạc, huyết ứ không lưu thông. Sự kết hợp giữa các chẩn đoán từ hai hệ thống y học khác nhau mang đến cho cô một kết luận chắc chắn, không chút gợn lăn tăn.

Châu rửa tay dưới vòi nước, kéo ghế ngồi lại bàn. "Bệnh của anh rõ rồi. Anh bị viêm đau dây thần kinh tọa bên phải, nguyên nhân rất lớn đến từ thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng."

Anh Hùng thở dài thườn thượt, vẻ mặt chán nản: "Khổ quá, cái bệnh này nó hành tôi mấy năm nay rồi bác sĩ ạ. Cứ trở trời hay chạy xe đường dài, ngồi ghế lái mười mấy tiếng đồng hồ là nó lại tái phát. Tôi ra bệnh viện huyện, mấy ông bác sĩ trong đó cứ phẩy tay, cho chụp cái X-quang mờ mờ rồi kê cho một bọc thuốc to tướng. Uống vào thì đỡ đau ngay, nhưng xót ruột gan lắm, rồi ít bữa hết thuốc nó lại đau lại. Cứ như ma làm."

Châu mỉm cười, một nụ cười thấu hiểu. "Bệnh viện tuyến dưới họ kê thuốc giảm đau kháng viêm NSAIDs cho anh uống. Uống nhiều thì đau dạ dày, viêm loét là chuyện đương nhiên. Hơn nữa, chụp X-quang thông thường không thấy được đĩa đệm bị lồi ra chèn ép vào dây thần kinh, phải chụp MRI cơ. Nhưng với kinh nghiệm lâm sàng của tôi, anh không cần tốn tiền đi chụp vội. Tôi sẽ chữa cho anh bằng phác đồ kết hợp, nhưng anh phải kiên nhẫn hợp tác."

Người tài xế già mở to mắt. Đây là lần đầu tiên trong đời, anh đi khám bệnh mà có một vị bác sĩ chịu ngồi nói chuyện, giải thích cặn kẽ nguyên nhân gốc rễ, phân tích từng đặc điểm của căn bệnh và tại sao thuốc cũ lại làm anh đau dạ dày. Không hống hách, không qua loa, không coi bệnh nhân như một cỗ máy cần vặn ốc. Sự tận tâm, kiến thức chuyên sâu và giọng điệu chắc nịch của Châu khiến anh Hùng hoàn toàn bị thuyết phục, sự hoài nghi ban đầu bay sạch sành sanh.

"Bác sĩ cứ nói, tôi nghe ráo! Chứ giờ đau gãy lưng thế này, nghỉ làm thì vợ con chết đói."

Châu lật sổ, bắt đầu viết đơn.

"Thứ nhất, về mặt thuốc men, tôi không kê thuốc Tây để anh bảo vệ dạ dày. Tôi sẽ kê cho anh một bài thuốc Đông y 'Độc hoạt tang ký sinh' gia giảm thêm Ngưu tất, Hồng hoa. Thuốc này có tác dụng đuổi cái lạnh ra khỏi cơ thể, làm mạnh gân cốt, tăng cường tưới máu đến nuôi dưỡng vùng dây thần kinh bị chèn ép. Anh đem về sắc uống ngày hai bát."

Cô lấy thêm một bọc nilon chứa hỗn hợp thảo dược xay nhuyễn màu nâu đen, đưa cho anh. "Đây là thuốc đắp. Tối về anh sao nóng lên với giấm và rượu, đắp thẳng vào vùng thắt lưng. Sức nóng sẽ làm giãn bó cơ đang co thắt, giúp anh ngủ ngon."

"Thứ hai, và là điều quan trọng nhất..." Châu đứng dậy, đi ra giữa phòng. "Ngồi lái xe cả ngày làm cột sống của anh mất đường cong sinh lý. Khí huyết ứ trệ, thuốc có xịn đến mấy cũng không ăn thua nếu anh không tự vận động. Anh nhìn tôi, tôi sẽ hướng dẫn anh hai bài tập phục hồi chức năng của Tây y. Cực kỳ đơn giản, có thể tập ngay trên thùng xe tải."

Trước con mắt kinh ngạc của anh Hùng, vị nữ bác sĩ vóc dáng mảnh khảnh nằm ra tấm thảm trải dưới sàn, thực hiện các động tác tư thế con mèo - con bò để làm linh hoạt cột sống, rồi hướng dẫn bài tập ép gối sát ngực kéo giãn cơ hình lê (cơ tháp). Từng động tác được Châu làm mẫu rất chậm, vừa làm vừa chỉ rõ hít thở thế nào, giữ bao nhiêu giây để không bị tổn thương thêm.

Phải mất gần ba mươi phút, anh Hùng mới thực hiện đúng các động tác. Trán anh vã mồ hôi, nhưng lạ thay, vùng thắt lưng có vẻ đã nhẹ nhõm hơn đôi chút.

"Cứ kiên trì uống thuốc, đắp thuốc và tập hai bài này mỗi ngày ba lần. Chờ qua đợt cấp tính, tôi sẽ dùng kim châm cứu giải phóng nốt rễ thần kinh cho anh." Châu rửa tay, gói ghém ba thang thuốc Nam trao tận tay người tài xế. "Nói với sếp Khải của anh, bệnh thật, cho nghỉ hai hôm. Bắt lái xe hôm nay là liệt đấy."

Anh Hùng cầm bọc thuốc trên tay, hốc mắt hơi đỏ lên vì xúc động. Ở cái tuổi ngoại tứ tuần, lăn lộn đường sá bạc mặt, chưa có ai tận tình chỉ bảo, chăm sóc anh đến thế.

"Tôi... tôi cảm ơn bác sĩ Châu nhiều lắm. Tiền thuốc hết bao nhiêu thưa bác sĩ?"

"Không mất tiền." Châu xua tay, nét mặt khôi phục lại sự lãnh đạm thường ngày nhưng ánh mắt lại rất dịu dàng. "Anh báo cáo lại với bên kho Khải Minh. Tiền khám tôi đã thỏa thuận miễn phí. Tiền thuốc thang anh Khải sẽ thanh toán tổng kết vào cuối tháng. Anh cứ yên tâm về chữa bệnh."

Anh Hùng cúi gập người chào, đôi chân bước ra cửa tuy vẫn còn khập khiễng, nhưng nét mặt đã giãn ra, tràn ngập một niềm hi vọng mới.

---

Chiều muộn ngày hôm sau.

Tại khoảng sân rộng mênh mông của tổng kho Khải Minh, tiếng cười nói rổn rảng vang lên từ khu vực nghỉ ngơi của cánh tài xế. Anh Hùng đang cởi trần, ngồi xổm trên chiếc lốp xe tải cũ, hăng say mô tả lại quá trình khám bệnh thần kỳ của mình cho đám đồng nghiệp nghe.

"Tao thề với chúng mày, nữ bác sĩ Châu đó bằng tuổi cháu tao thôi, nhưng giỏi như thần y! Cô ấy gõ gõ cái đầu gối tao, chưa cần tao há mồm đã đọc vanh vách tao đau lan xuống tận ngón chân nào. Lại còn dạy tao cái bài bò ra nhà uốn lưng như con mèo, tập xong một cái là giãn hết cả gân cốt, tối qua tao đắp cái thuốc của cổ, ngủ một mạch tới sáng chả rên câu nào. Bác sĩ viện huyện xách dép cho cổ!"

Đám tài xế xúm lại, người xuýt xoa, kẻ trầm trồ. Ai làm nghề này mà chẳng mang trong mình vài thứ bệnh nghề nghiệp mãn tính, nghe anh Hùng tả, đứa nào cũng nhen nhóm ý định sang y quán An Đường để được "kéo giãn cột sống".

Ở cách đó không xa, Đỗ Minh Khải đang châm điếu thuốc lá thứ hai trong ngày, lưng tựa vào thùng phuy dầu rỗng. Anh ta lẳng lặng nghe không sót một chữ nào từ câu chuyện rôm rả của đám đàn em. Một làn khói trắng được thổi ra từ khóe môi, bay lên hòa vào không trung. Khải không lên tiếng bình luận, không tỏ thái độ khen ngợi, nhưng đáy mắt anh ta lại lóe lên một tia sáng rạng rỡ đầy phức tạp. Nửa kiêu hãnh thay cho người con gái ấy, nửa lại mang theo sự công nhận thán phục. Cô gái nhỏ bé có đôi bàn tay quấn đầy băng gạc rỉ máu đó, quả thực không phải là kẻ chỉ biết nói suông trên bàn đàm phán.

Sáng ngày hôm thứ ba, Lương Minh Châu vừa mở cổng y quán thì đã thấy hai người công nhân bốc vác của bãi Khải Minh đứng lóng ngóng chờ sẵn. Một người bị đau vai gáy do vác nặng, một người bị suy nhược cơ thể. Cả hai đều gãi đầu gãi tai, rụt rè đưa ra tờ giấy note màu vàng có nét chữ cứng cáp, mạnh mẽ quen thuộc:

"Khám kỹ cho hai thằng này. Tiền thuốc ghi sổ."

Không có tên người gửi, nhưng chữ ký là một nét gạch ngang dứt khoát.

Châu nhìn tờ giấy, khóe môi khẽ cong lên thành một nụ cười rạng rỡ. Niềm vui bình dị, thuần khiết của một người thầy thuốc khi được xã hội công nhận năng lực từ từ len lỏi, lấp đầy lồng ngực cô. Những áp lực, mệt mỏi của những đêm thức trắng dịch sách bỗng chốc tan biến. Sự tự tôn, kiêu hãnh nghề nghiệp từng bị dập nát tơi bời ở thành phố, nay đang từng chút một hồi sinh mạnh mẽ trên chính mảnh đất khô cằn của vùng sơn cước này.

Bệnh nhân đầu tiên, rồi thứ hai, thứ ba. Ván bài mà Châu đặt cược vào cái gật đầu của gã trùm giang hồ kia, cô đã chính thức thắng được một nửa.